Bảo vệ tài nguyên và môi trường biển để phát triển kinh tế biển mạnh

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã bổ sung nhiều chế định mới quan trọng như quyền tiếp cận của người dân đối với biển, khoảng lùi xây dựng trong vùng bờ, sử dụng khu vực biển đa mục đích, góp phần quản lý tổng hợp, khai thác bền vững tài nguyên và không gian biển; tạo hành lang pháp lý đồng bộ, vừa bảo vệ bền vững tài nguyên, môi trường biển và vừa tạo môi trường đầu tư ổn định cho phát triển kinh tế biển.

Linh hoạt hình thức nộp tiền sử dụng biển

Theo đại biểu, dự thảo Luật quy định tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển phải nộp tiền sử dụng biển một lần sau khi được giao; trường hợp cho thuê, đăng ký sử dụng khu vực biển mới được lựa chọn nộp một lần hoặc nộp hằng năm. Trong khi đó, quy định hiện hành cho phép tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển lựa chọn trả tiền hằng năm hoặc trả một lần cho chu kỳ 5 năm; hình thức trả một lần cho cả thời hạn chỉ áp dụng đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản.

Đại biểu cho biết, nhóm được giao khu vực biển bao gồm cả các dự án cảng biển, công trình hàng hải, đảo nhân tạo và các công trình xây dựng ổn định, lâu dài. Việc nộp một lần dẫn tới toàn bộ nghĩa vụ tài chính tập trung vào giai đoạn đầu tư xây dựng, khi dự án chưa phát sinh doanh thu.

Để hỗ trợ chủ đầu tư giảm gánh nặng tài chính cho khoản đầu tư ban đầu, tối ưu hóa dòng vốn đầu tư, đại biểu đề nghị nghiên cứu cho phép tổ chức, cá nhân được giao, cho thuê, đăng ký sử dụng khu vực biển được lựa chọn hình thức nộp tiền phù hợp với khả năng tài chính và vòng đời dự án, gồm nộp một lần cho toàn bộ thời hạn, nộp theo chu kỳ 5 năm hoặc nộp hằng năm.

Trường hợp nộp một lần cho toàn bộ thời hạn thì mức thu được ổn định trong suốt thời hạn sử dụng; đồng thời, rà soát, điều chỉnh tương ứng quy định về quyền chuyển nhượng, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển gắn với trường hợp đã nộp tiền một lần cho toàn bộ thời hạn, bảo đảm khả năng tiếp cận vốn của chủ đầu tư để phát triển dự án.

Thống nhất quy định về khoảng lùi xây dựng trong vùng bờ

Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung chế định mới về khoảng lùi xây dựng trong vùng bờ, nhằm phòng ngừa xói lở, sạt lở, ngập lụt và thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Tuy vậy, theo dự thảo Luật, toàn bộ dải gian triều trên mọi đoạn bờ biển trở thành phạm vi không được xây dựng mới, mở rộng, kể cả làm thay đổi hiện trạng công trình hiện có. Theo đại biểu, mức hạn chế này còn chặt hơn hành lang bảo vệ bờ biển, trong khi ngoại lệ đối với “công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng” chưa được định nghĩa.

Đại biểu phân tích, cầu cảng, bến, kè bờ, đường dẫn của cảng biển phải đi qua dải gian triều, trong khi dự thảo Luật cho phép giao khu vực biển để xây dựng cảng biển và đưa bến cảng biển xanh vào diện ưu đãi; hoạt động lấn biển cũng diễn ra chính trên dải này và được cho phép có điều kiện. Dự thảo Luật giao UBND cấp tỉnh xây dựng lộ trình xử lý đối với công trình hiện hữu; song trong thời gian chờ lộ trình, việc cấm thay đổi hiện trạng khiến công trình không thể sửa chữa, gia cố, tiềm ẩn rủi ro, mất an toàn.

Đại biểu đề nghị xác định khoảng lùi xây dựng tại các khu vực đã thiết lập hành lang bảo vệ bờ biển, bảo đảm thống nhất giữa hai chế định; đồng thời, phương pháp xác định tại văn bản quy định chi tiết không vượt quá phạm vi Luật đã giới hạn. Bên cạnh đó, cần bổ sung ngoại lệ đối với những công trình có công năng gắn với biển, như công trình cảng biển, công trình hàng hải và bảo vệ bờ, công trình thuộc dự án lấn biển, lối tiếp cận biển và các hạng mục tạm, tháo lắp được phục vụ tắm biển, cứu hộ, du lịch, thể thao biển phù hợp với quy hoạch được phê duyệt.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị chỉ hạn chế việc xây dựng mới, mở rộng công trình, không cấm việc làm thay đổi hiện trạng công trình hiện có. Bên canh đó, bổ sung quy định chuyển tiếp để công trình thuộc dự án đã được quyết định đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc cấp giấy phép xây dựng trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện theo nội dung đã được phê duyệt, cấp phép.

Kế thừa quy định hiện hành về xây dựng, sửa chữa trong hành lang bảo vệ bờ biển

Theo đại biểu, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) bổ sung quy định cấm “thực hiện dự án”, có phạm vi rộng hơn việc xây dựng mới, mở rộng công trình; đồng thời, yêu cầu công trình phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng “không nhằm mục đích kinh doanh”.

Đại biểu cho biết, theo quy định hiện hành, các dự án phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng do HĐND, UBND cấp tỉnh quyết định chủ trương đầu tư vẫn được xây dựng trong hành lang, kể cả khi có cấu phần dịch vụ như cảng, bến du thuyền, quảng trường biển, công viên ven biển. Theo dự thảo Luật, toàn bộ nhóm này sẽ không còn được thực hiện. “Cảng biển cần có kho bãi, nhà ga hành khách, đường kết nối ngay sau mép bờ; nếu không được xây dựng trong hành lang thì gần như không thể đầu tư cảng”, đại biểu phân tích.

Theo đại biểu, các dự án đô thị, du lịch ven biển đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, đã có quy hoạch chi tiết và đã thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất cho toàn bộ diện tích cũng sẽ không thể triển khai phần công trình nằm trong hành lang. Luật hiện hành, khi lần đầu đặt ra hành lang bảo vệ bờ biển, đã có quy định bảo vệ các dự án đang triển khai, nhưng dự thảo Luật chưa có quy định tương tự.

Đại biểu đề nghị kế thừa cách quy định của Luật hiện hành, theo đó không bổ sung hành vi “thực hiện dự án” và không đặt điều kiện “không nhằm mục đích kinh doanh” đối với công trình phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng; bổ sung ngoại lệ đối với công trình cảng biển, công trình hàng hải; đồng thời, bổ sung quy định chuyển tiếp đối với công trình thuộc dự án đầu tư đã được quyết định đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc cấp giấy phép xây dựng trước ngày Luật có hiệu lực thi hành.

Không phát sinh thủ tục không cần thiết khi xây dựng trong vùng bờ

Theo đại biểu, dự thảo Luật quy định việc xây dựng mới, mở rộng, sửa chữa, cải tạo công trình trong vùng bờ chỉ được thực hiện khi có kết quả tính toán, đánh giá tác động chứng minh không gây xói lở, bồi lấp, gián đoạn dòng chảy, vận chuyển bùn cát hoặc làm tăng nguy cơ ngập lụt. Luật năm 2015 không đặt điều kiện xây dựng đối với toàn bộ vùng bờ mà chỉ hạn chế trong hành lang bảo vệ bờ biển.

Đại biểu phân tích, phạm vi vùng đất ven biển hiện được xác định theo địa giới các xã, phường có biển, trong khi dự thảo Luật xác định phạm vi vùng bờ căn cứ vào điều kiện tự nhiên và đặc điểm tương tác giữa đất liền với biển. Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, nhiều xã, phường có biển kéo sâu vào đất liền nhiều ki-lô-mét.

Theo cách hiểu này, mọi công trình, kể cả nhà ở riêng lẻ, hạ tầng nội khu và cả việc sửa chữa, tại bất kỳ vị trí nào trong xã, phường có biển đều phải có kết quả tính toán thủy động lực, vận chuyển bùn cát. “Đây là dịch vụ tư vấn chuyên sâu, chi phí lớn, thời gian dài, nhưng không tạo thêm lợi ích bảo vệ bờ đối với công trình không tiếp giáp biển”, đại biểu nhấn mạnh. Đối với dự án tiếp giáp biển, các nội dung này đã được đánh giá trong báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Đại biểu đề nghị giới hạn điều kiện này đối với hoạt động xây dựng mới, mở rộng công trình tiếp giáp trực tiếp với bờ biển, trong phạm vi do Chính phủ quy định; không áp dụng đối với hoạt động sửa chữa, cải tạo. Đồng thời, nội dung đánh giá cần được lồng ghép trong báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc hồ sơ thiết kế xây dựng, không phát sinh thủ tục hành chính riêng.