Nuôi biển đang mở ra dư địa lớn cho tăng trưởng kinh tế biển và xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Tuy nhiên, tình trạng nuôi tự phát, vượt quy mô cho phép, không đúng quy hoạch và gây ô nhiễm môi trường vẫn diễn ra tại nhiều địa phương. Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm được xem là giải pháp quan trọng để lập lại trật tự, hướng tới phát triển nghề nuôi biển bền vững.
Vẫn còn nhiều vi phạm phổ biến
Nuôi biển được xác định là một trong những trụ cột của kinh tế biển Việt Nam. Với hơn 3.260 km bờ biển, trên 1 triệu km² vùng biển cùng hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ, nước ta có điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển theo hướng công nghiệp và hiện đại.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, tổng thể tích nuôi biển của cả nước đạt trên 11 triệu m³, sản lượng ước đạt 870.000 tấn, tăng gần 6% so với năm trước. Trong đó, diện tích nuôi nhuyễn thể khoảng 59.200 ha, sản lượng đạt khoảng 470.000 tấn, còn sản lượng tôm hùm khoảng 14.500 tấn, đóng góp đáng kể vào giá trị xuất khẩu thủy sản.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước đạt gần 5,8 tỷ USD, tăng 12,8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, một số nhóm hải sản tăng tích cực như cua, ghẹ và giáp xác khác đạt 206,2 triệu USD, tăng 26,2%; nhuyễn thể có vỏ đạt 155,3 triệu USD, tăng 33,1%; mực, bạch tuộc đạt 380,2 triệu USD, tăng 18,8%; riêng mặt hàng cá ngừ giảm nhẹ 2% sau 6 tháng, đạt 452,7 triệu USD.
Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh này cũng đã kéo theo nhiều bất cập trong công tác quản lý nuôi biển. Một trong những hành vi vi phạm phổ biến hiện nay là việc nuôi tự phát khi chưa được giao hoặc cho thuê khu vực biển. Cụ thể, tại nhiều địa phương ven biển, người dân tự ý dựng lồng bè, quầng nuôi ở các vùng vịnh, cửa sông hoặc khu vực ven đảo mà chưa hoàn thành các thủ tục theo quy định. Điều này khiến cơ quan quản lý khó kiểm soát mật độ nuôi, quy mô sản xuất cũng như công tác bảo vệ môi trường.
Cùng đó, không ít trường hợp nuôi vượt quá diện tích hoặc quy mô được cấp phép. Đơn cử như sau khi được giao một diện tích nhất định, nhiều cơ sở tiếp tục mở rộng lồng bè nhằm tăng sản lượng. Việc phát triển vượt hạn mức làm gia tăng mật độ nuôi, vượt sức tải môi trường, kéo theo nguy cơ phát sinh dịch bệnh.
Bên cạnh đó là tình trạng nuôi không đúng quy hoạch. Lồng bè được bố trí dày đặc, lấn chiếm bãi triều, cửa sông hoặc luồng giao thông thủy, ảnh hưởng đến hoạt động của tàu thuyền và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn hàng hải…
Theo các chuyên gia, nếu không kiểm soát tốt các hành vi vi phạm, nghề nuôi biển sẽ phải đối mặt với nguy cơ suy giảm chất lượng môi trường, gia tăng dịch bệnh, giảm năng suất và ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về phát triển bền vững của thị trường quốc tế.
Xử lý nghiêm để lập lại trật tự trong nuôi biển
Để chấn chỉnh tình trạng nuôi biển tự phát, pháp luật đã quy định nhiều chế tài xử lý đối với các hành vi vi phạm. Trong đó, theo quy định tại khoản 3 Điều 18 Nghị định số 246/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 29/6/2026, đối với hành vi nuôi trồng thủy sản trên biển vượt quá hạn mức được giao, mức xử phạt được áp dụng theo diện tích vi phạm. Cụ thể, vượt từ 1 ha đến dưới 3 ha bị phạt từ 10 – 20 triệu đồng; vượt từ 3 ha đến dưới 5 ha bị phạt từ 20 – 50 triệu đồng; còn vượt từ 5 ha trở lên bị phạt từ 50 – 70 triệu đồng.
Ngoài ra, với các hành vi nghiêm trọng hơn như nuôi trồng khi chưa được giao hoặc cho thuê khu vực biển, đối tượng nuôi không đúng quy hoạch được địa phương phê duyệt hoặc nuôi loài thủy sản không có trong danh mục được phép kinh doanh tại Việt Nam có thể bị xử phạt từ 50 – 70 triệu đồng, trừ trường hợp được cơ quan có thẩm quyền cho phép mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tôm hùm là một trong những thế mạnh của nuôi biển Việt Nam. Ảnh: ST
Ngoài phạt tiền, cơ sở vi phạm còn chịu hình thức xử phạt bổ sung như bị đình chỉ hoạt động từ 3 đến 6 tháng đối với hành vi nuôi đối tượng thủy sản không được phép. Cùng đó, các tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị buộc khắc phục ô nhiễm môi trường, di dời hoặc tháo dỡ toàn bộ lồng bè xây dựng trái phép, khôi phục hiện trạng khu vực biển, hoặc chuyển đổi, tiêu hủy đối tượng nuôi vi phạm nếu không đủ điều kiện theo quy định.
Mặc dù quy định xử phạt đã rõ ràng và ở mức cao, tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây chỉ là giải pháp trước mắt. Muốn phát triển nuôi biển bền vững, cần đồng thời hoàn thiện quy hoạch không gian biển, xác định sức tải môi trường của từng vùng nuôi, tăng cường kiểm tra, giám sát và hỗ trợ người dân chuyển đổi sang mô hình nuôi công nghệ cao, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đưa nuôi biển trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, việc tuân thủ pháp luật không chỉ là trách nhiệm của người nuôi mà còn là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế và xây dựng thương hiệu thủy sản Việt Nam phát triển bền vững.
Theo quy định tại khoản 3 Điều 18 Nghị định số 246/2026/NĐ-CP của Chính phủ, các mức xử phạt đối với vi phạm trong nuôi biển như sau:
- Vượt hạn mức từ 1 ha đến dưới 3 ha phạt 10 - 20 triệu đồng;
- Vượt hạn mức từ 3 ha đến dưới 5 ha phạt 20 - 50 triệu đồng;
- Vượt hạn mức từ 5 ha trở lên phạt 50 - 70 triệu đồng;
- Nuôi khi chưa được giao, cho thuê khu vực biển: 50 - 70 triệu đồng;
- Nuôi không đúng quy hoạch: 50 - 70 triệu đồng;
- Nuôi loài thủy sản không được phép: 50 - 70 triệu đồng và có thể bị đình chỉ hoạt động từ 3 - 6 tháng.
Bảo Hân
Nguồn: https://thuysanvietnam.com.vn/quan-ly-nuoi-bien-siet-chat-xu-ly-vi-pham-de-phat-trien-ben-vung/
