Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo: Tháo gỡ "điểm nghẽn" chồng lấn, khơi thông nguồn lực (Bài 1)

Khái niệm quản lý không gian biển đa tầng, đa mục đích và cơ chế quyền sử dụng khu vực biển minh bạch lần đầu được đề cập trong dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ thay đổi căn bản phương thức quản trị biển truyền thống, chuyển từ "khai thác cắt mảnh" sang "tối ưu hóa không gian".

LTS: Hàng nghìn kilomet bờ biển cùng vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn từ lâu đã là “mặt tiền” phát triển của đất nước. Thế nhưng, tư duy khai thác cắt mảnh, vướng mắc pháp lý và khoảng trống dữ liệu đang trở thành những “điểm nghẽn” kìm hãm nguồn lực biển.

Nhằm tháo gỡ thực trạng này, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đang được các đại biểu thảo luận tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI với kỳ vọng sẽ tạo nên bước ngoặt thể chế bứt phá. Bằng việc xác lập tư duy quản lý không gian biển đa tầng, chuẩn hóa quyền sử dụng khu vực biển, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng tầm trách nhiệm bảo tồn toàn cầu, Luật sửa đổi sẽ mở đường kiến tạo nền kinh tế biển xanh, bền vững.

Đồng thời, mô hình phân cấp quản trị linh hoạt kết hợp trao quyền cho cộng đồng cư dân ven biển – những “mắt thần” giữ biển – sẽ biến sức mạnh lòng dân thành nền tảng bảo vệ môi trường và chủ quyền quốc gia.

Loạt bài của chúng tôi sẽ phân tích sâu rộng những điểm đột phá chiến lược này, cùng các vấn đề cần quan tâm trong quá trình hoàn thiện chính sách nhằm mở ra hành lang pháp lý vững chắc đưa Việt Nam vươn mình trở thành quốc gia biển mạnh.

Trang trại nuôi cá kết hợp du lịch ở trại đảo Phất Cờ (Quảng Ninh) của Công ty CP Tập đoàn STP Group. Ảnh: STP.

Tháo gỡ triệt để các “điểm nghẽn”

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NNMT) Đặng Ngọc Điệp cho biết, trong những năm gần đây, thế giới đang chứng kiến những biến chuyển sâu sắc liên quan đến không gian đại dương.

Theo ông Điệp, đại dương ngày càng được nhìn nhận là động lực tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành kinh tế biển truyền thống như vận tải biển, thủy sản, du lịch, dầu khí, cùng với các lĩnh vực mới như năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao và công nghệ sinh học biển.

Cùng với cơ hội phát triển, đại dương cũng đang phải đối mặt với những thách thức lớn như biến đổi khí hậu, nước biển dâng, ô nhiễm môi trường biển, suy thoái đa dạng sinh học và rác thải nhựa đại dương. Trước bối cảnh đó, cộng đồng quốc tế đang thúc đẩy mạnh mẽ các cơ chế quản trị đại dương nhằm bảo đảm khai thác bền vững tài nguyên biển.

Đối với Việt Nam, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho rằng, biển và hải đảo có vị trí đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế- xã hội, đồng thời gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.

Theo Thứ trưởng Bộ NNMT, Việt Nam có bờ biển dài hơn 3.260km, vùng biển rộng trên 1 triệu km2 với hệ sinh thái biển phong phú và tiềm năng lớn cho phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, không gian biển nước ta cũng đang chịu sức ép ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy giảm hệ sinh thái và xung đột trong khai thác, sử dụng tài nguyên biển.

Nhằm tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, năm 2015, Quốc hội thông qua Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo.

Sau gần 10 năm thực hiện, trước yêu cầu phát triển mới của đất nước và sự thay đổi của hệ thống pháp luật, một số quy định của Luật đã bộc lộ hạn chế, chưa theo kịp thực tiễn.

Trong khi đó, nhiều lĩnh vực kinh tế biển mới đang phát triển nhanh như năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghiệp, kinh tế biển xanh; các vấn đề môi trường mới nổi như rác thải nhựa đại dương, suy thoái hệ sinh thái ven biển, tác động của biến đổi khí hậu… cũng đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, dựa trên khoa học – công nghệ và dữ liệu.

Do đó, theo ông Điệp, việc xây dựng chính sách của dự án Luật được thực hiện trên cơ sở quán triệt các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam; Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; Nghị quyết 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về Hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Cùng với đó là Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước ngày 06/01/2026, cũng như các định hướng lớn của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.

Trên cơ sở tổng kết thi hành Luật, rà soát pháp luật hiện hành và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Bộ NNMT đã xây dựng hồ sơ chính sách của dự án Luật với 5 nhóm chính sách lớn.

Cụ thể gồm các chính sách: tăng cường quản lý, sử dụng không gian biển theo hướng thống nhất, minh bạch; hoàn thiện chính sách bảo vệ tài nguyên, môi trường vùng bờ và các hệ sinh thái nhạy cảm; tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường biển, nhất là rác thải nhựa; thúc đẩy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản lý biển; hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển bền vững kinh tế biển theo hướng xanh, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Đấu giá quyền sử dụng khu vực biển sẽ được áp dụng để tăng công khai

Theo ông Nguyễn Quốc Toản - Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ NNMT), dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi được kỳ vọng tạo ra khuôn khổ pháp lý mới cho quản trị biển hiện đại, qua đó khơi thông nguồn lực đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững.

Ông Toản cho biết, một trong những điểm mới quan trọng là mở rộng phạm vi điều chỉnh từ quản lý tài nguyên, môi trường biển sang quản trị tổng hợp tài nguyên, không gian biển và môi trường biển. Theo cơ quan soạn thảo, biển không chỉ là nơi chứa tài nguyên mà còn là không gian phát triển đa ngành, đa mục tiêu, gắn với kinh tế, quốc phòng, an ninh và lợi ích chiến lược quốc gia.

“Dự thảo luật cũng bổ sung cơ chế quản lý, phân bổ và điều phối không gian biển theo hướng phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia. Đây được xem là giải pháp quan trọng để xử lý các xung đột trong sử dụng biển khi cùng một khu vực có thể đồng thời phát sinh nhu cầu phát triển điện gió ngoài khơi, giao thông hàng hải, nuôi biển, du lịch hoặc bảo tồn sinh thái” – ông Toản khẳng định.

Cũng theo ông Toản, một thay đổi đáng chú ý khác là hoàn thiện chế định giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển. Dự thảo lần đầu nghiên cứu bổ sung các cơ chế như đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và xây dựng hồ sơ hải chính.

“Những cơ chế này sẽ góp phần hạn chế tình trạng “xin - cho”, tăng tính minh bạch và tạo môi trường pháp lý ổn định cho nhà đầu tư”- ông Toản nói.

Tỉnh Khánh Hòa đã thí điểm thành công nuôi biển công nghệ cao tại vùng biển hở mang lại hiệu quả rất cao. Ảnh: CT.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) gồm 6 chương, 76 điều.

Cụ thể, dự thảo Luật hoàn thiện chính sách và nguyên tắc quản lý theo hướng quản trị biển hiện đại, tổng hợp, thống nhất; làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, cơ quan quản lý tổng hợp, bộ, cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương; tăng cường điều phối liên ngành, liên vùng, phân quyền gắn với hậu kiểm và trách nhiệm giải trình.

Dự thảo cũng bổ sung chế định quản lý, sử dụng không gian biển; cơ chế giải quyết chồng lấn, xung đột trong sử dụng không gian biển; phân định trách nhiệm quản lý hành chính trên biển; quản lý đảo nhân tạo, công trình trên biển.

Đồng thời, bổ sung cơ chế xác lập và thực hiện quyền sử dụng khu vực biển, trong đó quy định rõ hơn chế độ tài chính; quyền, nghĩa vụ; chuyển nhượng, cho thuê lại, góp vốn, thế chấp; chuyển mục đích, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ.

Theo dự thảo, việc đấu giá quyền sử dụng khu vực biển sẽ được áp dụng để tăng công khai, minh bạch và cạnh tranh. Đối tượng đấu giá là quyền sử dụng có thời hạn đối với khu vực biển đã xác định vị trí, ranh giới, diện tích, mục đích, thời hạn và điều kiện sử dụng. Kết quả đấu giá là căn cứ giao hoặc cho thuê, không thay thế thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường, quốc phòng, an ninh và thủ tục chuyên ngành.

Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 11/2026.

(Còn nữa)

Nguồn: https://danviet.vn/du-thao-luat-tai-nguyen-moi-truong-bien-va-hai-dao-thao-go-diem-nghen-chong-lan-khoi-thong-nguon-luc-bai-1-d1472944.html

 

popup

Số lượng:

Tổng tiền:

Email Gọi ngay Facebook
Facebook Chat Icon Xin chào!
Mình có thể giúp gì bạn
hiephoinuoibienvietnam