Từ nguồn sinh kế của ngư dân, những thảm rong mơ ven biển Quảng Ngãi đang được bảo tồn, phát triển thành sản phẩm giá trị gia tăng và gắn với du lịch cộng đồng.
Mỗi năm vào mùa rong mơ trưởng thành, vùng biển ven bờ xã Vạn Tường lại nhộn nhịp người dân thu hoạch "lộc biển". Trên các bãi đá ngầm, những thảm rong vàng óng trải dài theo sóng nước, tạo nên cảnh quan đặc trưng của vùng biển phía đông tỉnh Quảng Ngãi.
Bảo vệ 'thảm xanh dưới đại dương'
Thông qua sự hỗ trợ của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi cùng các nhà khoa học đang đồng hành với cộng đồng xây dựng chuỗi giá trị rong mơ theo hướng bền vững.
Nghiên cứu của UNDP cho thấy, thảm rong được ví như những khu rừng dưới đại dương, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Chúng hấp thụ một lượng lớn CO2, giúp giảm hiệu ứng nhà kính và làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu. Đồng thời, các thảm rong khỏe mạnh là yếu tố cốt lõi để duy trì hệ sinh thái biển đa dạng và phong phú, cung cấp nguồn thức ăn và nơi sinh sản cho nhiều loài sinh vật biển.
Rong mơ ở vùng ven biển Quảng Ngãi. Ảnh: V.H.
Theo thống kê, Vạn Tường hiện có gần 300 rong mơ phân bố tự nhiên. Trong đó, khu vực ven biển giáp các thôn Thanh Thủy và An Cường chiếm 151 ha; vùng biển giáp thôn Phước Thiện, Lệ Thủy có 67 ha; còn lại 72 ha phân bố tại Hòn Cóc, Suối Khoai, Lan Khe và Bãi Ngao thuộc khu vực Tuyết Diêm.
Đối với nhiều hộ dân ven biển, rong mơ là nguồn thu nhập đáng kể mỗi năm. Tùy sản lượng và giá cả thị trường, một vụ khai thác có thể mang lại nguồn thu từ vài chục triệu đồng đến hơn 100 triệu đồng.
Không chỉ Vạn Tường, xã Đông Sơn cũng sở hữu gần 190 ha rong mơ tập trung tại vùng biển các thôn Châu Thuận Biển, An Hải và Phú Quý. Những bãi rong rộng lớn đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của cộng đồng ngư dân nơi đây.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy rong mơ là nơi sinh cư, trú ẩn và kiếm ăn của nhiều loài thủy sinh. Hệ sinh thái rong mơ khỏe mạnh giúp duy trì đa dạng sinh học, góp phần phục hồi nguồn lợi thủy sản ven bờ đang có xu hướng suy giảm.
Tuy nhiên, không phải lúc nào nguồn tài nguyên này cũng được khai thác hợp lý. Trước đây, việc thu hoạch rong mơ diễn ra khá tự phát, thậm chí có thời điểm khai thác khi rong chưa trưởng thành, ảnh hưởng đến khả năng tái sinh tự nhiên.
Người dân xã Vạn Tường thu hoạch rong mơ đúng mùa vụ. Ảnh: V.H.
Cộng đồng chung tay tái tạo nguồn lợi thủy sản
Để bảo vệ các bãi rong, những năm gần đây chính quyền địa phương đã tăng cường quản lý cộng đồng.
Tại Đông Sơn, tháng 4/2026, địa phương thành lập Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, rong mơ và du lịch cộng đồng. Thành viên tổ thường xuyên tuyên truyền, kiểm tra và giám sát hoạt động khai thác tại các khu vực có rong mơ phát triển.
Ông Trần Châu Dũng, Trưởng Ban đại diện tổ cộng đồng, cho biết việc tuần tra định kỳ đã góp phần nâng cao ý thức của người dân trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản và khai thác rong mơ đúng quy định.
Trong khi đó, tại Vạn Tường, người dân được yêu cầu chỉ khai thác rong mơ từ ngày 1/6 đến 30/11 hằng năm, thời điểm rong đã trưởng thành và đảm bảo khả năng phục hồi cho mùa sau.
Theo ông Ung Đình Hiền - Chủ tịch UBND xã Vạn Tường, bảo tồn rong mơ không đơn thuần là bảo vệ một loài thực vật biển mà còn là giải pháp lâu dài nhằm phục hồi nguồn lợi thủy sản, bảo vệ đa dạng sinh học và duy trì sinh kế cho cộng đồng ven biển.
Nếu trước đây rong mơ chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu thô thì nay địa phương đang hướng đến khai thác sâu hơn giá trị của loại tài nguyên này.
Rong mơ mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân ven biển Quảng Ngãi. Ảnh: V.H.
Các chuyên gia từ Viện Hải dương học Nha Trang và Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã tổ chức nhiều lớp tập huấn về thu hoạch, sơ chế, bảo quản và chế biến sản phẩm. Mục tiêu là nâng cao chất lượng nguyên liệu và tạo thêm các sản phẩm có giá trị gia tăng.
Từ rong mơ, người dân có thể phát triển các dòng sản phẩm như thực phẩm, nước uống, phân bón sinh học hoặc các sản phẩm phục vụ nông nghiệp hữu cơ.
Song song với đó, các đợt khảo sát, lấy mẫu và đánh giá hiện trạng vùng rong đang được thực hiện định kỳ. Dữ liệu thu thập được sẽ giúp các nhà khoa học và địa phương xác định những khu vực cần ưu tiên bảo vệ, từ đó xây dựng phương án khai thác hợp lý hơn.
Đáng chú ý, Quảng Ngãi đang theo đuổi một cách tiếp cận mới trong quản lý tài nguyên biển: lấy bảo tồn làm nền tảng cho phát triển.
Quảng Ngãi hướng tới khai thác bền vững tài nguyên rong mơ gắn với phát triển kinh tế biển xanh. Ảnh: V.H.
Theo ông Hồ Trọng Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, hiện toàn tỉnh đã hình thành 1 khu bảo tồn biển, 1 khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản, 2 khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn trên biển và 4 khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn trong thủy vực nội địa. Cùng với đó là các mô hình đồng quản lý cộng đồng nhằm bảo vệ hệ sinh thái và nguồn lợi thủy sản.
Một hướng đi khác cũng đang được kỳ vọng là kết hợp bảo tồn rong mơ với phát triển du lịch sinh thái cộng đồng. Tại Đông Sơn và Vạn Tường, các tổ cộng đồng được tư vấn xây dựng các hoạt động trải nghiệm gắn với cảnh quan biển, rạn san hô tự nhiên và các điểm đến như Gành Yến, Hòn Cóc hay Hòn Nhàn.
Trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản ven bờ ngày càng suy giảm và biến đổi khí hậu tác động rõ nét đến sinh kế của ngư dân, việc bảo tồn những "cánh rừng rong" dưới biển không chỉ là câu chuyện môi trường. Đó còn là cách để giữ lại nguồn sinh kế lâu dài, tạo thêm giá trị mới từ tài nguyên bản địa và mở ra hướng phát triển bền vững cho kinh tế biển Quảng Ngãi.
Dự án “Bảo vệ, khai thác và phát triển rong mơ khu vực các xã ven biển tỉnh Quảng Ngãi gắn với sinh kế bền vững của cộng đồng” hướng tới mục tiêu bảo vệ và khai thác bền vững nguồn lợi rong mơ thích ứng với biến đổi khí hậu, qua đó góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và hệ sinh thái ven biển Quảng Ngãi. Tổng kinh phí thực hiện dự án là hơn 2 tỷ đồng, trong đó Chương trình tài trợ các dự án nhỏ của Quỹ Môi trường Toàn cầu tại Việt Nam (GEF SGP) hỗ trợ khoảng 1,17 tỷ đồng, chiếm khoảng 57% tổng nguồn vốn.
