Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt mục tiêu kinh tế các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước vào năm 2030. Cùng với cơ chế mới cho đô thị lấn biển, Việt Nam kỳ vọng mở rộng không gian phát triển, thu hút đầu tư và tạo động lực tăng trưởng bền vững từ biển.
Khơi thông tiềm năng, mở rộng không gian kinh tế biển
Nghị quyết số 20-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh xác định mục tiêu đến năm 2030, kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao.
Theo đó, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước; thu nhập bình quân đầu người của các địa phương ven biển cao hơn 1,2 - 1,3 lần mức bình quân cả nước. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của các địa phương này phấn đấu đạt trên 11%/năm.
Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển, có nền quản trị hiện đại và khoa học công nghệ tiên tiến. Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân vùng biển, đảo được nâng cao toàn diện.
Định hướng này tiếp nối quá trình xây dựng chiến lược phát triển kinh tế biển được Đảng và Nhà nước triển khai qua nhiều thập kỷ. Ngay từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V năm 1982, kinh tế biển đã được xác định là một trọng tâm phát triển. Quan điểm này tiếp tục được cụ thể hóa qua các kỳ đại hội, đặc biệt tại Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XII về “Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.
Việt Nam có nhiều lợi thế để hiện thực hóa các mục tiêu trên, với hơn 3.260 km bờ biển, trên 1 triệu km² vùng đặc quyền kinh tế và hơn 4.000 hòn đảo lớn nhỏ. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều ngành kinh tế, từ cảng biển, logistics, du lịch, dịch vụ đến khai thác, chế biến thủy sản và nuôi biển công nghiệp, qua đó gia tăng giá trị kinh tế và mở rộng xuất khẩu thủy sản.
Không gian ven biển kéo dài còn tạo điều kiện hình thành các đô thị biển, trung tâm dịch vụ và hệ thống cảng biển có khả năng kết nối với mạng lưới logistics. Trong khi đó, vùng biển rộng cùng hệ thống đảo phong phú mở ra dư địa phát triển nuôi biển công nghiệp và các hoạt động kinh tế gắn với tài nguyên, hệ sinh thái biển.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, cả nước hiện có 21/34 tỉnh, thành phố giáp biển. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh, với không gian biển mở rộng từ Cần Giờ đến Côn Đảo, có tiềm năng phát triển nhiều lĩnh vực như cảng biển, logistics, du lịch và nuôi biển công nghiệp.
Tuy nhiên, lợi thế về địa lý chưa được chuyển hóa đầy đủ thành động lực tăng trưởng. Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, không gian phát triển tại nhiều khu vực ven biển còn thiếu tính liên kết; hạ tầng, dịch vụ hậu cần, đô thị và các ngành kinh tế biển chưa hình thành hệ sinh thái đồng bộ để tạo ra giá trị gia tăng cao.
Nghị quyết số 20-NQ/TW cũng chỉ rõ những hạn chế trong phát triển kinh tế biển, gồm nhận thức về vị trí, vai trò của biển có lúc, có nơi chưa đầy đủ; thể chế, chính sách thiếu đồng bộ; quy hoạch không gian biển còn bất cập và mô hình quản lý tổng hợp, thống nhất chưa hoàn thiện.
Trong khi đó, quá trình đô thị hóa nhanh khiến nhu cầu về đất đai phục vụ phát triển hạ tầng, du lịch, dịch vụ, logistics và các trung tâm kinh tế mới ngày càng tăng. Tại những đô thị ven biển lớn, quỹ đất hiện hữu ngày càng hạn hẹp, đặt ra yêu cầu tìm kiếm không gian phát triển mới để đáp ứng nhu cầu đầu tư và duy trì động lực tăng trưởng.
Trong bối cảnh đó, lấn biển được xem là một hướng mở rộng không gian đô thị và kinh tế. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, việc tạo lập quỹ đất mới cần gắn với quy hoạch tổng thể, kết nối hạ tầng và định hướng phát triển các ngành kinh tế có khả năng tạo giá trị gia tăng cao.
Cơ chế mới cho đô thị lấn biển, hướng tới tăng trưởng bền vững
Quốc hội vừa thông qua Luật Phát triển đô thị năm 2026 (Luật số 18/2026/QH16), trong đó bổ sung Điều 19 tại Mục 3 về phát triển kinh tế của Chương II về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, quy định riêng về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khu đô thị lấn biển.
Việc xây dựng cơ chế riêng xuất phát từ đặc thù của loại hình dự án này. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự án lấn biển hình thành một khu vực chưa tồn tại trên thực tế để phát triển đô thị; đồng thời có quy mô rất lớn, thời gian thực hiện dài và nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ san lấp, xây dựng lớn.
Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu về cơ chế phù hợp để tổ chức thực hiện các dự án, huy động nguồn lực và đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn. Nếu được quy hoạch đồng bộ, các khu đô thị lấn biển có thể bổ sung không gian phát triển, đồng thời tạo điều kiện mở rộng hoạt động kinh tế gắn với biển.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho rằng, phát triển khu đô thị lấn biển không chỉ tạo thêm quỹ đất mà còn mở rộng không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với biển.
Với lợi thế hơn 3.260 km bờ biển nhưng quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp, các dự án đô thị lấn biển có thể trở thành động lực thu hút nhà đầu tư chiến lược, nguồn vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, quá trình này phải đi đôi với quản lý chặt chẽ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Ở góc độ chuyên gia, TS. Cấn Văn Lực cho rằng lấn biển cần được nhìn nhận như một hướng mở để tạo dư địa và không gian phát triển mới, qua đó thúc đẩy và đa dạng hóa nền kinh tế.
Theo ông Lực, nếu được quy hoạch bài bản, khu vực lấn biển có thể tích hợp nhiều chức năng có giá trị gia tăng cao như trung tâm tài chính, kinh tế số, du lịch, dịch vụ và các công trình biểu tượng. Khi thu hút được các nhà đầu tư lớn, nguồn vốn trong và ngoài nước sẽ được huy động, tạo thêm việc làm và đóng góp vào tăng thu ngân sách.
Những ý kiến này cho thấy hiệu quả của các dự án lấn biển cần được nhìn nhận trên cơ sở giá trị kinh tế tạo ra, thay vì chỉ tính toán diện tích đất được mở rộng. Khả năng thu hút đầu tư, hình thành hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát triển dịch vụ và tạo việc làm mới sẽ quyết định mức độ đóng góp của các khu đô thị lấn biển đối với nền kinh tế.
Bên cạnh đó, yêu cầu bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên biển cần được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch, triển khai dự án. Việc mở rộng không gian đô thị phải bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với bảo tồn hệ sinh thái, sử dụng tài nguyên hiệu quả và các yêu cầu về quốc phòng, an ninh.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước, cơ chế phát triển đô thị lấn biển mở ra thêm một hướng khai thác tiềm năng kinh tế biển. Tuy nhiên, đóng góp thực chất của các dự án sẽ phụ thuộc vào chất lượng quy hoạch, khả năng kết nối hạ tầng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và việc hình thành các hoạt động kinh tế có sức cạnh tranh.
Nếu được triển khai bài bản, các khu đô thị lấn biển có thể góp phần mở rộng không gian phát triển, thu hút dòng vốn đầu tư và tạo thêm động lực cho các ngành kinh tế biển. Đây cũng là điều kiện để Việt Nam từng bước chuyển hóa lợi thế về biển thành giá trị kinh tế bền vững, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh.
