Tỉnh Quảng Ninh đang chuyển từ tư duy giảm khai thác sang tổ chức lại sinh kế cho ngư dân, với trọng tâm là phát triển nuôi trồng thủy sản, dịch vụ nghề cá và du lịch sinh thái biển. Tại Vân Đồn, mô hình du lịch sinh thái biển đảo gắn với nuôi trồng thủy sản đang được thí điểm, kỳ vọng tạo thêm giá trị trên cùng diện tích mặt nước và mở ra hướng sinh kế mới cho hàng trăm lao động.
Giảm áp lực khai thác, mở đường cho sinh kế mới
Chuyển đổi nghề khai thác ảnh hưởng đến nguồn lợi và hệ sinh thái biển đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Quảng Ninh trong giai đoạn 2026 – 2030. Chính vì thế, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 208/QĐ-TTg về Đề án chuyển đổi một số nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái, ngày 3/3/2026, tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án trên địa bàn.
Theo kế hoạch, tỉnh từng bước chuyển các nghề khai thác có tác động lớn đến nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái biển sang các nghề thân thiện hơn với môi trường; đồng thời chuyển một số tàu cá sang các ngành sản xuất, dịch vụ khác phù hợp. Mục tiêu là giảm áp lực khai thác, góp phần phục hồi nguồn lợi và nâng cao hiệu quả quản lý đội tàu cá.
Giai đoạn 2026 – 2030, Quảng Ninh dự kiến giảm tổng cộng 862 tàu cá, bình quân khoảng 172 tàu/năm. Trong đó, khu vực ven bờ chiếm phần lớn với 840 tàu cá từ 6m đến dưới 12m; vùng lộng giảm 18 tàu và vùng khơi giảm 4 tàu. Các nghề nằm trong diện tập trung chuyển đổi gồm lưới rê, nghề cào, câu, te xiệp, lồng bát quái ở vùng ven bờ; lưới kéo, lưới rê ở vùng lộng và một số nghề khai thác tác động lớn ở vùng khơi. Sau năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu cơ bản hoàn thiện việc chuyển đổi tàu cá làm những nghề ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường biển.
Tuy nhiên, phía sau bài toán giảm tàu là câu chuyện lớn hơn, ngư dân sẽ làm gì và sống bằng nghề gì sau khi chuyển đổi? Đây là lý do tỉnh Quảng Ninh xác định phát triển nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái biển là những hướng sinh kế thay thế. Việc chuyển đổi được đặt cùng với đào tạo nghề, hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, nâng cao thu nhập.
Vân Đồn tiên phong với mô hình nuôi biển gắn du lịch
Trong bức tranh chuyển đổi sinh kế của tỉnh Quảng Ninh, Vân Đồn đang cho thấy cách tiếp cận khá rõ nét, đó là không tách ngư dân khỏi biển mà giúp họ tạo ra nhiều giá trị hơn từ không gian biển.
Đặc khu Vân Đồn có trên 600 hòn đảo lớn nhỏ, vùng biển khoảng 1.620 km², hệ sinh thái đa dạng gắn với Vườn Quốc gia Bái Tử Long. Là địa bàn có truyền thống nghề cá, Vân Đồn đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi một bộ phận hoạt động khai thác theo hướng giảm áp lực lên nguồn lợi. Cùng với rà soát, phân loại ngư dân để có phương án đào tạo nghề, địa phương đẩy mạnh các mô hình nuôi cá lồng bè công nghệ cao, du lịch trải nghiệm và hỗ trợ người dân tiếp cận kỹ thuật, vốn ưu đãi.
Tháng 5/2026, UBND đặc khu Vân Đồn đã ban hành Quyết định số 1985/QĐ-UBND phê duyệt Phương án thí điểm phát triển mô hình du lịch sinh thái biển đảo gắn với nuôi trồng thủy sản trên địa bàn năm 2026. Đây được xem là một bước đi tiên phong trong tổ chức lại sinh kế cho cộng đồng ngư dân. Thay vì chỉ nuôi trồng thủy sản để bán sản phẩm, người dân có thể tham gia cả chuỗi giá trị du lịch từ chính vùng nuôi.
Theo phương án thí điểm, mô hình sẽ được triển khai tại 16 vùng nuôi trồng thủy sản trên biển, tập trung vào các khu vực nuôi nhuyễn thể, cá biển và những khu vực phù hợp để kết hợp hoạt động trải nghiệm. Địa phương phấn đấu xây dựng 8 – 10 mô hình bè nuôi kiểu mẫu kết hợp dịch vụ du lịch. Mô hình cũng đặt ra yêu cầu về phát triển nuôi biển theo hướng xanh. Các nhà bè được định hướng đầu tư đồng bộ, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, bảo đảm an toàn, vệ sinh, cứu hộ cứu nạn và các điều kiện phục vụ du khách.
Ngư dân “rời tàu” nhưng không “rời biển”
Theo thống kê năm 2026, trên địa bàn đặc khu Vân Đồn có 143 doanh nghiệp, HTX cùng với hơn 1.200 hộ gia đình, cá nhân tham gia hoạt động nuôi trồng thủy sản trên biển. Các hình thức nuôi ngày càng đa dạng, từ nuôi lồng bè trên biển, nuôi nhuyễn thể ven bờ, bãi triều cho đến nuôi biển xa bờ.
Chủ trương của Vân Đồn là tạo thêm giá trị cho hoạt động nuôi trồng thủy sản. Vì vậy, theo phương án, mô hình phấn đấu tăng giá trị sản xuất thủy sản 15 – 17% so với nuôi trồng thủy sản thuần túy trên cùng diện tích mặt nước. Đồng thời chuyển khoảng 500 – 700 lao động từ ngư nghiệp sang kết hợp dịch vụ du lịch trong năm 2026. Các hoạt động thí điểm dự kiến thu hút hơn 90.000 lượt khách, với doanh thu khoảng 225 tỷ đồng.
Đối với Quảng Ninh, chuyển đổi nghề khai thác không chỉ là quản lý số lượng tàu cá, mà còn là bài toán về thu nhập, việc làm và ổn định đời sống của ngư dân. Đặc khu Vân Đồn đang lựa chọn hướng đi dựa trên chính lợi thế của mình là biển, đảo, nuôi trồng thủy sản và du lịch. Cách làm này cho phép kết hợp nhiều nguồn thu trên cùng không gian, đồng thời giữ người dân tiếp tục gắn bó với biển.
Trong đó, du khách có thể tham quan khu nuôi cá, nuôi hàu công nghệ cao; trực tiếp trải nghiệm thu hoạch thủy sản, câu cá, sơ chế sản phẩm cùng ngư dân; chèo kayak, SUP, tắm biển trong khu vực được khoanh vùng an toàn; thưởng thức hải sản tươi sống và sản phẩm OCOP ngay tại các nhà bè du lịch. Để mô hình phát triển bền vững, Vân Đồn đang rà soát, điều chỉnh quy hoạch không gian biển, gắn phát triển du lịch với nuôi biển công nghệ cao và bảo tồn tài nguyên.
Trả lời phỏng vấn báo chí, ông Đào Văn Vũ, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Vân Đồn, cho biết: “Vân Đồn xác định phát triển kinh tế biển là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng. Chúng tôi phối hợp cùng các cơ quan chức năng để rà soát, điều chỉnh quy hoạch chung Khu kinh tế Vân Đồn, đồng thời quy hoạch lại không gian biển phù hợp với Quyết định số 80 của Thủ tướng Chính phủ. Trên cơ sở đó, địa phương xác định phát triển các khu vực du lịch, dịch vụ chất lượng cao và nuôi biển công nghệ cao, phù hợp với xu thế phát triển trong thời gian tới”.
Để triển khai mô hình, địa phương sẽ xây dựng chương trình “Ngư dân làm du lịch”, phối hợp tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn về kỹ năng giao tiếp, thuyết minh tại điểm, nắm bắt tâm lý du khách cho cộng đồng ngư dân. Mục tiêu là từng bước hình thành đội ngũ ngư dân tham gia làm du lịch cộng đồng biển đảo.
Như vậy, người nuôi không chỉ bán các sản phẩm thủy sản, mà còn bán trải nghiệm về nghề nuôi biển. Một nhà bè, thay vì chỉ là nơi sản xuất, có thể trở thành điểm đến để du khách tìm hiểu đời sống ngư dân, trải nghiệm quy trình nuôi và thưởng thức sản phẩm ngay tại vùng nuôi. Từ đó hình thành chuỗi liên kết “Nuôi trồng – Chế biến – Du lịch”, tạo thêm dư địa cho các ngành vận tải, lưu trú, ăn uống và dịch vụ tiêu dùng phát triển.
Bảo Hân
Nguồn: https://thuysanvietnam.com.vn/sinh-ke-moi-cho-ngu-dan-van-don-tien-phong-lam-giau-tu-bien/
