Sáng 2/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường họp bàn giải pháp ứng phó rào cản từ Brazil đối với cá rô phi xuất khẩu, hướng tới tái cơ cấu ngành bền vững.
Ứng phó diễn biến chính sách mới từ Brazil
Sáng 2/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức cuộc họp dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhằm đánh giá tình hình và triển khai các giải pháp kỹ thuật, kịch bản ứng phó trước những diễn biến chính sách mới từ thị trường Brazil đối với mặt hàng cá rô phi xuất khẩu của Việt Nam.
Cuộc họp có sự tham dự của lãnh đạo các cơ quan chuyên môn: Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Cục Chăn nuôi và Thú y, Văn phòng SPS Việt Nam, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cùng đại diện các doanh nghiệp ngành hàng.
Báo cáo tại cuộc họp, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, ngành sản xuất cá rô phi nội địa ghi nhận tốc độ tăng trưởng liên tục giai đoạn 2015 - 2025. Sản lượng thu hoạch năm 2025 đạt mốc 420 nghìn tấn, tăng trưởng bình quân 8,4%/năm.
Cả nước đạt quy mô khoảng 420 nghìn ha diện tích nuôi chuyên canh, kết hợp 300 nghìn ha nuôi kép và 3 triệu m³ lồng nuôi thương phẩm. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh mẽ, từ 17 triệu USD năm 2023 lên 41 triệu USD năm 2024 và chạm mốc 99,3 triệu USD vào năm 2025.
Trên bản đồ xuất khẩu, Brazil nhanh chóng trở thành đối tác cốt lõi khi nhập khẩu lượng hàng trị giá 26 triệu USD trong 4 tháng đầu năm 2026, chiếm tới 54% tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam. Tuy nhiên, quốc gia này liên tiếp đưa ra các rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt liên quan đến kiểm soát virus TiLV.
Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil ban hành Quy định số RIG.PJ.DP.AQUA.EX.AH.DEZ.25 (hiệu lực từ ngày 16/12/2025) yêu cầu lô hàng nhập khẩu phải có chứng nhận không nhiễm TiLV. Ngày 29/5/2026, Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển nông thôn thuộc Hạ viện Brazil thông qua Dự luật số 6.331/2025 cấm hoàn toàn sản phẩm nhập khẩu. Cơ quan kiểm dịch tại các bang Pernambuco và Santa Catarina cũng ban hành quyết định cấm lưu thông, phân phối và trung chuyển mặt hàng này từ Việt Nam.
Trao đổi về đối thoại ngoại giao, TS Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam thông báo kết quả phiên họp kỹ thuật với phái đoàn Brazil tại Ủy ban SPS (WTO). Phía liên bang Brazil xác nhận Dự luật số 6.331/2025 mới dừng ở bước thông qua tại Hạ viện, chưa có hiệu lực pháp lý. Phía bạn khẳng định các bang không có thẩm quyền can thiệp vào quy định thương mại quốc tế, thị trường Brazil hiện vẫn mở cửa bình thường và Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi nước bạn không đồng thuận với dự luật này.
Động thái siết chặt chính sách nói trên chủ yếu xuất phát từ xu hướng gia tăng các biện pháp bảo vệ sản xuất thủy sản nội địa của nước sở tại. Phía Brazil cũng nhất trí tổ chức họp kỹ thuật rà soát báo cáo đánh giá rủi ro dịch bệnh theo quy định WTO và đang chờ Việt Nam phản hồi về mẫu chứng thư kiểm dịch.
Giá sản phẩm cá rô phi vẫn có xu hướng tăng
Đại diện khối doanh nghiệp, ông Doãn Chí Thiên, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Nam Việt cho biết, các rào cản kỹ thuật đã gây thiệt hại thực tế. Nhiều lô hàng bị kiểm tra kéo dài tại cảng, phát sinh chi phí lưu bãi từ 300 triệu đến hơn 1 tỷ đồng mỗi lô. Việc buộc phải thay đổi cảng cập hàng khiến chi phí logistics tăng ít nhất 30%, song nhờ nguồn cung thiếu hụt nên giá xuất khẩu vẫn có xu hướng tăng.
Ông Thiên chia sẻ, Nam Việt hiện đang tự chủ 100% diện tích ao nuôi chuyên canh quy mô lớn trên lưu vực sông Mekong, tuy giá thành sản xuất vẫn cao hơn Trung Quốc 8% nhưng doanh nghiệp đang nỗ lực tối ưu chuỗi giá trị, sẵn sàng đầu tư kho lạnh và chương trình con giống tại Brazil để thiết lập quan hệ hợp tác lâu dài.
Kết luận buổi họp, Thứ trưởng Võ Văn Hưng đánh giá cao sự chủ động của các cơ quan chuyên môn và VASEP. Để biến thách thức thành cơ hội tái cơ cấu toàn diện ngành hàng, Thứ trưởng yêu cầu triển khai khẩn trương 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm:
Thứ nhất, minh bạch hóa an toàn dịch bệnh. Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp cùng Cục Chăn nuôi và Thú y khẩn trương hoàn thiện và công bố hồ sơ kiểm soát dịch bệnh quốc gia đối với cá rô phi, đặc biệt giám sát chặt chẽ virus TiLV. Hệ thống dữ liệu vùng nuôi, con giống phải được cung cấp minh bạch, chính xác nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các cuộc đàm phán quốc tế.
Thứ hai, thúc đẩy đối thoại ngoại giao. Vụ Hợp tác Quốc tế đóng vai trò đầu mối, phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao sớm gửi công hàm chính thức; đồng thời chuẩn bị kỹ lưỡng số liệu để sẵn sàng đối thoại trực tiếp với cơ quan chức năng Brazil.
Thứ ba, chuẩn hóa quy trình và đa dạng thị trường. Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường đồng hành cùng VASEP hướng dẫn doanh nghiệp rà soát lại toàn bộ quy trình sản xuất, chủ động đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng các thị trường thay thế để giảm thiểu rủi ro.
Thứ tư, hoạch định tầm nhìn "tỷ đô". Cục Thủy sản và Kiểm ngư cần tập trung xây dựng Đề án phát triển chiến lược bài bản, dài hạn cho cá rô phi. Sớm ban hành quy chuẩn cho từng hình thức nuôi để chấm dứt tình trạng manh mún, hướng tới mục tiêu đưa cá rô phi trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ đô vào năm 2030.
Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp chính là "chìa khóa" quan trọng để nhanh chóng tháo gỡ điểm nghẽn, giúp ngành hàng cá rô phi vượt qua rào cản và khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường quốc tế.
