Việt Nam lần đầu xây dựng bộ tiêu chuẩn trang trại nuôi cá biển công nghiệp, tạo bệ phóng giúp thủy sản vươn tầm hiện đại, thu hút đầu tư và phát triển bền vững.
Ngày 26/6, tại Hà Nội, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã tổ chức các phiên họp tham vấn chuyên gia về đề cương dự án xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam cho trang trại nuôi cá biển công nghiệp. Cuộc họp do Cục trưởng Trần Đình Luân chủ trì, với sự tham gia từ các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế.
Phát biểu định hướng tại hội thảo, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân nhấn mạnh, ngành nuôi biển nước ta đang bước vào giai đoạn chuyển giao quan trọng, nỗ lực dịch chuyển từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ sang quy mô công nghiệp hiện đại. Việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn Việt Nam tổng thể là yêu cầu cấp thiết để lấp đầy khoảng trống kỹ thuật hiện nay.
Đáng chú ý, ông Trần Đình Luân đặc biệt lưu ý về tính ứng dụng và cho rằng bộ tiêu chuẩn phải thực sự phù hợp với điều kiện tự nhiên của Việt Nam. Ông yêu cầu dự thảo phải đảm bảo tính minh bạch, khoa học, có khả năng đo lường và xác minh rõ ràng.
Làm phong phú thêm nội dung so với các quy định trước đây, ban soạn thảo đã giới thiệu 3 hướng tiếp cận mang tính đột phá: tiếp cận theo hệ thống, vòng đời dự án và quản lý rủi ro. Tiêu chuẩn mới sẽ không chỉ dừng lại ở yêu cầu về cấu kiện lồng HDPE mà còn bao quát toàn bộ quy trình liên hoàn từ khảo sát, thiết kế, lắp đặt, vận hành cho đến bảo trì.
Để thực thi hiệu quả định hướng quản lý rủi ro ngay từ bước đầu tiên, dự thảo đưa ra yêu cầu vô cùng nghiêm ngặt về việc thu thập dữ liệu hải văn bài bản. Việc đánh giá 5 điều kiện tự nhiên cốt lõi - gồm độ sâu, thủy triều, sóng, dòng chảy và gió - được xem là điều kiện tiên quyết trước khi xây dựng trang trại. Đặc biệt, dòng chảy được phân tích là biến số có tác động tàn phá mạnh mẽ nhất, quyết định sự thành bại của hệ thống neo và tính an toàn chung của hạ tầng.
Một điểm sáng khác của bộ tiêu chuẩn là hướng tới nền nuôi biển sinh thái bền vững. Bộ tiêu chuẩn định hướng cần sử dụng phần mềm để đánh giá sức tải môi trường. Dựa trên các thông số như lượng thức ăn, mức độ hấp thụ và tỷ lệ xả thải, cơ quan quản lý có thể quy định chuẩn xác mỗi khu vực biển được phép nuôi bao nhiêu lồng, bao nhiêu con, đảm bảo phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.
Đóng góp ý kiến tại hội thảo, các chuyên gia khẳng định việc ban hành bộ tiêu chuẩn lúc này là vô cùng cần thiết. Để tối ưu hóa, các chuyên gia đề xuất ban soạn thảo cần tăng cường khảo sát thực địa tại các vùng biển đặc thù của Việt Nam, nhằm đảm bảo các thông số đưa ra vừa quản lý hiệu quả, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.
Dưới góc độ quản lý rủi ro, ông Lưu Văn Huy, quyền Giám đốc Trung tâm Đăng kiểm tàu cá (Cục Thủy sản và Kiểm ngư) cho rằng, bộ tiêu chuẩn chính là "chìa khóa" để hình thành cơ chế đăng kiểm, chứng nhận và bảo hiểm đối với các hệ thống lồng nuôi biển.
Theo ông Huy, quá trình xây dựng tiêu chuẩn cần quan tâm đến quy hoạch không gian biển, bảo đảm hài hòa giữa hoạt động nuôi biển với giao thông hàng hải, du lịch, bảo vệ môi trường và an ninh, quốc phòng. Đồng thời, dự thảo cần bổ sung các quy định về khoảng cách giữa các lồng nuôi, khoảng cách từ đáy lồng đến nền đáy biển, xử lý chất thải và các công trình phụ trợ nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường.
Ông Huy nêu thực tế, hiện nay việc thiếu các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đang là rào cản đối với việc triển khai bảo hiểm và hỗ trợ đầu tư cho nuôi biển công nghiệp. Khi chưa có căn cứ kỹ thuật để đánh giá mức độ an toàn của hệ thống lồng nuôi và trang trại, các doanh nghiệp bảo hiểm cũng như tổ chức tín dụng khó có cơ sở để tham gia bảo hiểm hoặc cấp vốn cho các dự án.
Đại diện Tập đoàn STP cũng bày tỏ sự đồng tình, đồng thời kiến nghị bộ tiêu chuẩn nên có lộ trình linh hoạt, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi trước mắt nhằm thúc đẩy người dân sớm chuyển đổi sang lồng HDPE. Doanh nghiệp cũng kỳ vọng bộ tiêu chuẩn sẽ mở ra cơ chế phát triển nuôi biển đa loài (kết hợp cá, rong biển, nhuyễn thể) gắn với du lịch trải nghiệm.
Theo kế hoạch, dự án xây dựng bộ tiêu chuẩn cơ sở nuôi cá biển công nghiệp sẽ được triển khai và hoàn thiện trong giai đoạn 2026 - 2027. Việc sớm ban hành bộ tiêu chuẩn sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, chuẩn hóa hoạt động đầu tư, đưa ngành nuôi cá biển Việt Nam phát triển chuyên nghiệp và vươn tầm quốc tế.
