Nuôi tôm tuần hoàn nước, giảm rủi ro

CẦN THƠ Trước áp lực dịch bệnh, ô nhiễm nguồn nước và chi phí đầu vào, thành phố Cần Thơ thúc đẩy nuôi tôm tuần hoàn, hướng đến sản xuất bền vững.

Kiểm soát môi trường, giảm rủi ro

Nuôi tôm nước lợ là ngành sản xuất quan trọng, góp phần phát triển kinh tế và tạo sinh kế cho người dân vùng ven biển, vùng nước lợ ở TP Cần Thơ. Trước tác động của thời tiết thất thường, môi trường biến động và dịch bệnh, kiểm soát chất lượng nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

9 tháng đầu năm 2026, diện tích thả nuôi tôm nước lợ toàn Thành phố đạt 46.990 ha, trong đó tôm thẻ chân trắng hơn 36.750 ha, tôm sú hơn 10.240 ha.

Tại phường Vĩnh Châu, diện tích nuôi năm 2026 ước đạt 5.255,2 ha, gồm 3.915,5 ha tôm thẻ chân trắng và 1.339,7 ha tôm sú. Sản lượng thu hoạch đạt 19.424,7 tấn, năng suất bình quân 4,76 tấn/ha. Tuy nhiên, diện tích thiệt hại ghi nhận 287,2 ha, chiếm 5,46% diện tích thả nuôi.

Đáng chú ý, diện tích nuôi tôm ao trải bạt theo hình thức thâm canh mật độ cao đạt 485 ha với 124 hộ tham gia. Trong đó 342 ha đã thu hoạch, năng suất bình quân 7,3 tấn/ha, sản lượng đạt 2.489,7 tấn.

Thu hoạch tôm thẻ chân trắng tại ao nuôi thâm canh ở phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ. Ảnh: Văn Vũ.
Thu hoạch tôm thẻ chân trắng tại ao nuôi thâm canh ở phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ. Ảnh: Văn Vũ.

Ông Nguyễn Vũ Lực, ngụ ấp Sài Côn, phường Vĩnh Châu hiện có 1 ha chuyên nuôi tôm thẻ chân trắng. Mỗi năm, nếu điều kiện thuận lợi, gia đình ông có thể nuôi từ 2 - 3 vụ. Theo ông Lực, giá tôm thẻ loại 100 con/kg có thời điểm hơn 70.000 đồng, có lúc 80.000 đồng, thậm chí gần 90.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá thức ăn, thuốc và vật tư đầu vào thường xuyên biến động, ảnh hưởng đến lợi nhuận. Giá bán tôm đôi lúc chưa đáp ứng được kỳ vọng của bà con.

Bên cạnh chi phí sản xuất, dịch bệnh như phân trắng, đốm trắng cũng là nỗi lo thường trực. Khi tôm có dấu hiệu bất thường, gia đình ông chủ yếu điều chỉnh thức ăn, sử dụng thuốc hoặc thay nước theo kinh nghiệm. Tuy nhiên, nếu nguồn nước cấp không được kiểm soát, việc thay nước có thể làm tăng nguy cơ đưa mầm bệnh từ bên ngoài vào ao nuôi.

Theo PGS.TS Châu Tài Tảo, Trường Thủy sản - Đại học Cần Thơ, trong nuôi tôm thâm canh, đặc biệt là siêu thâm canh, lượng chất thải từ thức ăn dư thừa khá lớn. Nếu không được xử lý phù hợp, chất thải tích tụ sẽ làm suy giảm chất lượng nước, tăng nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh.

Công nghệ tuần hoàn nước là giải pháp xử lý, tái sử dụng nguồn nước trong quá trình nuôi, hạn chế lấy nước mới từ bên ngoài và giảm lượng nước thải ra môi trường. Qua đó, người nuôi chủ động hơn trong quản lý chất lượng nước, môi trường nước ổn định hơn nhờ các nhóm vi khuẩn chuyển hóa đạm.

Hệ thống quạt nước tăng cường oxy, duy trì môi trường ao nuôi tôm thâm canh. Ảnh: Văn Vũ.
Hệ thống quạt nước tăng cường oxy, duy trì môi trường ao nuôi tôm thâm canh. Ảnh: Văn Vũ.

Hệ thống tuần hoàn nước cần được thiết kế đồng bộ giữa ao nuôi, ao lắng, ao lọc sinh học và các công trình xử lý. Diện tích ao lắng, ao lọc sinh học cần bảo đảm khoảng 20% diện tích ao nuôi. Người nuôi cũng cần gây nuôi các nhóm vi khuẩn Nitrosomonas và Nitrobacter trước khi thả tôm khoảng 15 ngày, kết hợp sử dụng giá thể phù hợp để vi khuẩn phát triển, chuyển hóa các hợp chất đạm trong nước.

Ngoài hệ thống tuần hoàn khép kín, người nuôi có thể áp dụng hình thức tuần hoàn không khép kín, kết hợp ao lắng, ao nuôi cá rô phi, ao nuôi hàu và ao trồng rong để hỗ trợ xử lý chất thải trước khi tái sử dụng nước. Đây là phương án có thể tham khảo đối với những cơ sở chưa đủ điều kiện đầu tư hệ thống khép kín.

Chi phí đầu tư cao, yêu cầu kỹ thuật đồng bộ

Trước yêu cầu đổi mới phương thức sản xuất, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ đang phối hợp với Đại học Cần Thơ nghiên cứu, xây dựng quy trình nuôi tôm tuần hoàn nước CTU-RAS, hướng đến ứng dụng phù hợp với điều kiện thực tế của người dân.

Ông Võ Văn Bé, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ cho biết, hoạt động nuôi thủy sản thời gian qua gặp nhiều khó khăn do dịch bệnh, ô nhiễm nguồn nước đầu vào và đầu ra. Vì vậy, mô hình tuần hoàn nước có ý nghĩa thiết thực trong kiểm soát môi trường, hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh và hướng đến sản xuất bền vững.

Hệ thống nuôi thủy sản công nghệ cao CTU-RAS phục vụ đào tạo, nghiên cứu và phát triển của Đại học Cần Thơ. Ảnh: Văn Vũ.
Hệ thống nuôi thủy sản công nghệ cao CTU-RAS phục vụ đào tạo, nghiên cứu và phát triển của Đại học Cần Thơ. Ảnh: Văn Vũ.

Theo ông Bé, những trang trại có đủ điều kiện đầu tư đã triển khai hệ thống ao chứa, ao lắng, ao xử lý và tái sử dụng nước. Tuy nhiên, đối với các hộ nuôi nhỏ lẻ, việc áp dụng còn thiếu đồng bộ, chưa bảo đảm đầy đủ quy trình kỹ thuật.

“Thời gian tới, Trung tâm sẽ phối hợp với Đại học Cần Thơ xây dựng các mô hình mẫu CTU-RAS, tập trung tại những hợp tác xã, tổ hợp tác đủ điều kiện. Qua đó bà con có thể tham quan, học hỏi, thấy được hiệu quả để áp dụng phù hợp với điều kiện sản xuất của mình”, ông Bé cho biết.

Theo định hướng, khuyến nông Cần Thơ sẽ lấy ý kiến các xã, phường có vùng nuôi tôm trọng điểm để lựa chọn địa điểm triển khai. Người dân được hướng dẫn quy trình vận hành, tham quan và trao đổi kinh nghiệm tại các điểm trình diễn trước khi nhân rộng. Trung tâm cũng dự kiến tổ chức tập huấn TOT cho cán bộ khuyến nông cấp xã, phường và khuyến nông cộng đồng.

Quy trình CTU-RAS không chỉ hướng đến tôm nước lợ mà còn có thể nghiên cứu ứng dụng đối với một số loài thủy sản khác như cá mú, cá nâu và cá rô phi.

Bên cạnh hệ thống xử lý tuần hoàn, ứng dụng chế phẩm vi sinh cũng là giải pháp hỗ trợ quản lý môi trường ao nuôi.

Người nuôi sử dụng chế phẩm vi sinh nhằm cải thiện chất lượng nước, kiểm soát môi trường và hạn chế dịch bệnh trong ao nuôi tôm. Ảnh: Văn Vũ.
Người nuôi sử dụng chế phẩm vi sinh nhằm cải thiện chất lượng nước, kiểm soát môi trường và hạn chế dịch bệnh trong ao nuôi tôm. Ảnh: Văn Vũ.

Bà Bùi Bảo Trang, Giám đốc Công ty TNHH Biomart cho biết, Công ty đang phát triển các giải pháp ứng dụng chế phẩm vi sinh và thảo dược trong nuôi trồng thủy sản, tận dụng nguồn nguyên liệu bản địa như cám gạo, mật mía nhằm tạo ra sản phẩm có giá thành phù hợp hơn với người nuôi.

Theo bà Trang, sử dụng vi sinh phù hợp có thể hỗ trợ cải thiện môi trường ao, kiểm soát khí độc và hạn chế thay nước trong giai đoạn tôm còn nhỏ - thời điểm nhạy cảm với biến động môi trường, trong khi nguồn nước cấp mới có thể mang theo mầm bệnh.

“Ở giai đoạn đầu, nếu sử dụng vi sinh phù hợp để ổn định môi trường thì có thể hạn chế thay nước trong khoảng 20 - 30 ngày đầu. Điều này góp phần giảm tác động của biến động môi trường đến sức khỏe con tôm”, bà Trang chia sẻ.

PGS.TS Châu Tài Tảo khuyến cáo người nuôi cần lựa chọn chế phẩm vi sinh có nguồn gốc, chất lượng rõ ràng, sử dụng đúng liều lượng và định kỳ theo hướng dẫn. Đặc biệt, đối với hệ thống tuần hoàn khép kín, kiểm soát mầm bệnh từ đầu vào là yêu cầu quan trọng. Khi dịch bệnh đã xâm nhập vào hệ thống, hiệu quả của quá trình lọc tuần hoàn có thể bị ảnh hưởng.

Người nuôi liên kết với Công ty TNHH Biomart ứng dụng công nghệ và vi sinh trong quản lý môi trường ao nuôi tôm. Ảnh: Văn Vũ.
Người nuôi liên kết với Công ty TNHH Biomart ứng dụng công nghệ và vi sinh trong quản lý môi trường ao nuôi tôm. Ảnh: Văn Vũ.

Dù có nhiều tiềm năng, việc nhân rộng mô hình nuôi tôm tuần hoàn nước vẫn gặp khó khăn, nhất là chi phí đầu tư và yêu cầu kỹ thuật. Ông Nguyễn Vũ Lực cho biết gia đình hiện vẫn nuôi tôm theo hình thức ao đất, chưa có điều kiện chuyển sang ao trải bạt hoặc đầu tư hệ thống tuần hoàn.

Theo ông Lực, nếu chuyển đổi sang mô hình mới mà chi phí đầu tư quá cao thì không phải hộ nuôi nào cũng có khả năng thực hiện. Do đó, người dân cần được hướng dẫn cụ thể về kỹ thuật, hỗ trợ vốn đầu tư để chuyển đổi.

Phát triển nuôi tôm tuần hoàn nước cần gắn với quy hoạch vùng nuôi, điều kiện hạ tầng và khả năng tài chính của từng hộ. Người nuôi cần chú trọng chất lượng con giống, xử lý nước đầu vào, theo dõi các chỉ tiêu môi trường, quản lý thức ăn và chất thải. Đồng thời, cần củng cố tổ hợp tác, hợp tác xã, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong cung ứng vật tư, chuyển giao kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm.

popup

Số lượng:

Tổng tiền:

Email Gọi ngay Facebook
Facebook Chat Icon Xin chào!
Mình có thể giúp gì bạn
hiephoinuoibienvietnam