Ứng dụng công nghệ xóa ‘điểm mù’ giám sát thiên tai

AI, dữ liệu lớn và cảm biến thông minh có thể nâng cao chất lượng dự báo thiên tai nhờ cập nhật dữ liệu thời gian thực và kéo dài thời hạn cảnh báo sớm.

Nhiều công nghệ mới đã được giới thiệu tại Hội thảo “Công nghệ mới ứng dụng trong dự báo, cảnh báo và phòng, chống thiên tai”, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai tổ chức chiều 16/11.

Thay đổi tư duy từ dự báo hiện tượng sang cảnh báo tác động

Những năm gần đây, thiên tai tại Việt Nam liên tục phá vỡ các quy luật thông thường và gây thiệt hại nặng nề. Nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về chuyển mạnh từ dự báo hiện tượng sang cảnh báo tác động chi tiết đến từng địa bàn, ông Cao Đức Phát, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai cho biết: Thời gian qua, Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai đã thí điểm ứng dụng các nền tảng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo tại một số địa phương để đo đạc, giám sát mưa lũ, sạt lở đất theo thời gian thực và cụ thể hóa thông tin cảnh báo đến từng cộng đồng.

Lãnh đạo Quỹ kỳ vọng sẽ cùng các nhà khoa học, cơ quan quản lý đánh giá thực chất hiệu quả để nhân rộng, giúp nâng cao năng lực tự phòng tránh và ứng phó kịp thời cho người dân vùng rủi ro thiên tai cao.

Ông Cao Đức Phát, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Trung Nguyên.
Ông Cao Đức Phát, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Trung Nguyên. 

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, trong công tác phòng, chống thiên tai, giai đoạn “phòng” giữ vai trò quyết định, và cốt lõi của phòng ngừa chính là dự báo chuẩn xác. Từ thực tiễn điều hành ứng phó thiên tai cũng như qua đánh giá các mô hình chuyển đổi số thí điểm tại địa phương, Thứ trưởng chỉ ra, việc xây dựng các nền tảng công nghệ hiện nay cần tránh “tham vọng làm tất cả” hay đặt gánh nặng nhập liệu thủ công hằng ngày lên cán bộ cấp xã, vốn không khả thi trong bối cảnh tinh gọn bộ máy theo mô hình chính quyền hai cấp.

Thay vì tạo ra thêm các phần mềm rời rạc, Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị phải tích hợp dữ liệu từ các nguồn sẵn có như cơ sở dữ liệu đất đai, ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái, ứng dụng AI và thúc đẩy hợp tác đặt hàng doanh nghiệp công nghệ để chuyển mạnh từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động. Các bản tin cảnh báo phải đến tay người dân sớm nhất và giúp họ ra quyết định ứng phó các tình huống cụ thể.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh vai trò của dự báo trong phòng chống thiên tai. Ảnh: Trung Nguyên.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh vai trò của dự báo trong phòng chống thiên tai. Ảnh: Trung Nguyên.

Từ góc độ cơ quan dự báo, ông Nguyễn Xuân Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (Cục Khí tượng Thủy văn) chia sẻ, bản thân một bản tin dự báo tác động chưa thể tự động xác định được thời điểm ứng phó, mà cần có cơ sở khoa học rõ ràng để trả lời câu hỏi: Khi nào cần hành động, dựa theo tín hiệu, điều kiện thời gian và thẩm quyền nào.

Để giải quyết khoảng trống này, Cục Khí tượng Thủy văn đề xuất khung kiến trúc ba tầng gồm: ngưỡng hiểm họa, ngưỡng tác động và ngưỡng kích hoạt. Quy trình vận hành được xây dựng trên 5 lớp dữ liệu (hiểm họa, phơi bày, năng lực ứng phó, dữ liệu tác động thực tế, và quyết định/hành động). Theo ông Hiển, cùng một lượng mưa nhưng mức độ rủi ro có thể rất khác nhau, tùy thuộc vào mức độ phơi bày và năng lực ứng phó của từng địa bàn. Vì vậy, cảnh báo sớm chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi bảo đảm đủ “thời gian vàng” để xử lý thông tin, truyền tin và triển khai sơ tán, ứng phó tại hiện trường trước khi thiên tai xảy ra.

Công nghệ kết nối dữ liệu đa nguồn

Tại hội thảo, nhiều giải pháp công nghệ đang được thí điểm nhằm cụ thể hóa cảnh báo đến từng địa bàn và hỗ trợ chính quyền chủ động ra quyết định. Giới thiệu mô hình ứng dụng công nghệ số trong cảnh báo sớm và ứng phó thiên tai dựa vào cộng đồng tại Hà Tĩnh do Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai tài trợ, ông Bùi Quang Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai (Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai) cho biết, hệ thống giám sát thiên tai tỉnh Hà Tĩnh (HaTinh PDMS) được xây dựng đồng bộ trên nền tảng web và ứng dụng di động.

Nhiều giải pháp công nghệ được giới thiệu tại hội thảo. Ảnh: Trung Nguyên.
Nhiều giải pháp công nghệ được giới thiệu tại hội thảo. Ảnh: Trung Nguyên. 

Hệ thống tích hợp dữ liệu quan trắc khí tượng thủy văn, hồ chứa và phản ánh trực tiếp của người dân mà không cần tài khoản. Thông tin được chuyển về bộ phận trực ban cấp tỉnh phục vụ chỉ đạo, điều hành, đồng thời kết nối với Hệ thống Giám sát thiên tai Việt Nam (VNDMS) ở Trung ương. Qua tập huấn cho cán bộ cơ sở và diễn tập sơ tán dân bằng bản đồ số tại xã Cẩm Duệ, mô hình bước đầu giúp xác định cụ thể khu dân cư chịu ảnh hưởng, hỗ trợ chính quyền cấp xã chủ động ứng phó trong điều kiện địa bàn rộng hơn sau sáp nhập.

Cũng trên địa bàn Hà Tĩnh, Công ty CP Giải pháp Thời tiết WeatherPlus, giới thiệu nền tảng HydroNet đang được triển khai tại lưu vực sông Ngàn Sâu (Hà Tĩnh). Hệ thống tích hợp dữ liệu mưa, mực nước, kịch bản xả lũ liên hồ chứa Hố Hô - Ngàn Trươi với bản đồ ngập lụt hạ du và các tháp báo lũ tự động tại thôn, xóm. Nhờ đó, chính quyền có thể xác định cụ thể khu vực nào có nguy cơ ngập, thời điểm ngập và độ sâu ngập để chủ động phương án ứng phó.

Đánh giá cao hiệu quả triển khai thực tiễn, ông Hồ Duy Phiệt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, hệ thống HaTinh PDMS và HydroNet đã hỗ trợ đắc lực công tác chỉ huy phòng chống thiên tai trên địa bàn 69 xã, phường trên địa bàn tỉnh. Các tháp báo lũ tự động tại cộng đồng có khả năng kích hoạt còi và đèn cảnh báo ngay cả khi mất kết nối mạng, giúp người dân nhận biết nguy cơ và chủ động sơ tán.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Trung Nguyên.
Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Trung Nguyên. 

Bổ sung kinh nghiệm quốc tế, đại diện Tập đoàn Weathernews (WNI-Nhật Bản) giới thiệu giải pháp giám sát thời tiết tại các vùng sâu, vùng xa bằng mạng lưới cảm biến IoT Soratena. Thiết bị có trọng lượng nhẹ và có khả năng đo 7 yếu tố khí tượng với tần suất một phút/lần. Theo chuyên gia WNI, các mô hình AI nếu thiếu dữ liệu thực địa có thể đưa ra dự báo sai lệch, thậm chí bỏ sót những trận mưa cực đoan. Vì vậy, dữ liệu từ cảm biến mặt đất cần được kết hợp với radar và vệ tinh để nâng cao độ tin cậy. Giải pháp này hướng tới dự báo theo lưới vi khí hậu 1 km×1 km, cập nhật 10 phút/lần, đồng thời gửi cảnh báo theo định vị GPS và xây dựng phương án sơ tán phù hợp với từng hộ gia đình.

Ở góc độ nghiên cứu thiên tai miền núi, PGS.TS Đỗ Minh Đức (Viện Địa công nghệ và Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ công nghệ viễn thám InSAR kết hợp các trạm quan trắc để giúp theo dõi dịch chuyển bề mặt đất trong nhiều năm. Nhóm nghiên cứu đã xây dựng Cổng thông tin trượt lở (truotlo.com) và ứng dụng Sạt lở Việt Nam có khả năng cập nhật cảnh báo 20 phút/lần, chi tiết đến từng thôn, bản và tuyến đường đèo dốc.

Những trao đổi thẳng thắn và thực chất tại hội thảo tập trung vào kết nối tri thức khoa học, công nghệ hiện đại với thực tiễn điều hành phòng, chống thiên tai tại Việt Nam. Các đại biểu khuyến nghị cần hoàn thiện khung cơ sở dữ liệu phòng chống thiên tai dùng chung, ban hành định mức kinh tế – kỹ thuật và cơ chế “đặt hàng” doanh nghiệp nhằm duy trì vận hành lâu dài các hạ tầng công nghệ đã được kiểm chứng, tránh tình trạng nghiên cứu xong lại bỏ ngỏ. Đồng thời, gắn dự báo tác động với hành động sớm và phát huy vai trò chủ động của cộng đồng.

popup

Số lượng:

Tổng tiền:

Email Gọi ngay Facebook
Facebook Chat Icon Xin chào!
Mình có thể giúp gì bạn
hiephoinuoibienvietnam