Số hóa vùng nuôi, quan trắc môi trường giúp người nuôi giảm rủi ro, nâng hiệu quả, hướng đến sản xuất thủy sản xanh.
Dữ liệu mở đường cho quản lí vùng nuôi hiện đại
Ông Đồ Văn Thừa, Phó chi cục trưởng Chi Cục Thuỷ sản & Kiểm ngư - Sở NN&MT TP. Cần Thơ, cho rằng: Ngành thủy sản Cần Thơ đưa khoa học - công nghệ và chuyển đổi số (KHCN&CĐS) vào quản lí sản xuất, trước yêu cầu nâng chất lượng và bảo vệ môi trường. Trọng tâm là bản đồ số vùng nuôi, số hóa quan trắc nước và thử nghiệm công nghệ tự động theo dõi, cảnh báo môi trường. Các công cụ giúp cơ quan chuyên môn nắm tình hình, đồng thời cung cấp căn cứ để người nuôi điều chỉnh quy trình.
Sở NN&MT TP. Cần Thơ phối hợp cùng Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) tổ chức hội nghị ngày 14/11 về “Quản lí nuôi tôm nước lợ, gắn với CĐS và phát triển kinh tế xanh tuần hoàn”. Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư chủ trì, Trường Thủy sản - Đại học Cần Thơ, IUCN, doanh nghiệp và người nuôi tham dự.
Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, cho biết thành phố có 96.500 ha nuôi thủy sản, sản lượng hằng năm trên 737.000 tấn; tôm khoảng 51.000 ha, cá tra 838,3 ha. Mười tháng đầu năm 2026, diện tích thả nuôi đạt 95.679,4 ha, bằng 99,6% kế hoạch, tăng 0,9%; sản lượng thu hoạch đạt 659.051,4 tấn, bằng 88,4% kế hoạch, tăng 13,2%. Trong đó, tôm nước lợ đạt 211.132,5 tấn, cá tra 291.120 tấn, thủy sản khác 156.790 tấn. Quy mô này đòi hỏi quản lí đồng bộ chất lượng nước, dịch bệnh và con giống.
Nhiệm vụ CĐS năm 2026 là xây dựng bản đồ số phục vụ quản lý nuôi trồng và khai thác thủy sản. Hệ thống bước đầu cập nhật dữ liệu 248/348 cơ sở nuôi cá tra thương phẩm, đạt 71,2%, tập trung tại các xã, phường có diện tích nuôi lớn. Bản đồ hỗ trợ thống kê, theo dõi diện tích, mật độ, hiện trạng vùng nuôi và tạo nền tảng kết nối thông tin, truy xuất nguồn gốc.
Thành phố đồng thời thử nghiệm số hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quan trắc nước. Đến nay, 38 điểm quan trắc đã được số hóa; thử nghiệm cập nhật sáu chỉ tiêu gồm pH, nhiệt độ, độ mặn, oxy hòa tan, độ kiềm và độ trong. Dữ liệu chia sẻ giúp cơ quan chuyên môn, người nuôi theo dõi môi trường, nhận diện bất thường và ứng phó sớm, chuyển dần sang quản lí dựa trên dữ liệu.
Quan trắc, cảnh báo sớm giảm rủi ro cho người nuôi
Quan trắc môi trường nước được triển khai tại 38 điểm, gồm 16 điểm vùng nước lợ, mặn phục vụ nuôi tôm; các điểm còn lại ở vùng nuôi nước ngọt và cá tra. Ngành chuyên môn đã đo 3.192 mẫu, công bố kết quả hằng tuần và tổ chức năm lớp tập huấn. Mạng lưới tạo dữ liệu nền để đánh giá chất lượng nước theo không gian, thời gian.
Kết quả đo được số hóa có thể trở thành căn cứ cảnh báo và hướng dẫn sản xuất. Người nuôi có cơ sở điều chỉnh thời điểm lấy, thay nước, tăng sục khí hoặc kiểm soát mật độ thả. Với tôm nước lợ, biến động độ mặn, pH, nhiệt độ, oxy hòa tan tác động trực tiếp đến sức khỏe vật nuôi. Cập nhật kịp thời góp phần phòng ngừa thiệt hại.
Mười tháng đầu năm, diện tích nuôi tôm thiệt hại do dịch bệnh là 1.136,36 ha, gồm 1.087,66 ha tôm thẻ chân trắng và 48,7 ha tôm sú. Thành phố có 18 cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống tôm nước lợ, sản lượng khoảng 287 triệu con; lượng giống đưa từ ngoài địa bàn vào gồm 357 triệu con tôm sú và 3,18 tỉ con tôm thẻ chân trắng. Năng lực sản xuất giống tại chỗ còn hạn chế; kiểm soát chất lượng, nguồn gốc gặp khó, nhất là mua bán, vận chuyển nhỏ lẻ.
Số hóa dữ liệu vùng nuôi, quan trắc và thông tin dịch bệnh giúp kết nối các khâu giám sát. Dữ liệu về vị trí cơ sở, đối tượng nuôi, môi trường và sản xuất hỗ trợ khoanh vùng nguy cơ, lấy mẫu, hướng dẫn xử lí và thông tin đến hộ nuôi. Hiệu quả phụ thuộc vào việc cập nhật đúng, đủ, thống nhất và sự tham gia thường xuyên của cơ sở nuôi.
Ông Phạm Quang Vinh, Phó chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ, báo cáo kết quả thử nghiệm CĐS với hai nội dung: bản đồ vùng nuôi và số hóa quan trắc nước. Hoạt động phối hợp Công ty Cổ phần Tép Bạc; ngày 7/8/2026, hai đơn vị thử nghiệm ứng dụng chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản và kiểm ngư tại thành phố. Ông Nguyễn Thanh Phong, Quản lí điều phối chương trình dự án IUCN tại ĐBSCL, chia sẻ tiến độ hoạt động dự án.
Từ công nghệ tuần hoàn đến kinh tế thủy sản xanh
Tại hội nghị, PGS. TS. Lê Quốc Việt, Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ Biển, Trường Thủy sản - Đại học Cần Thơ, chia sẻ chuyên đề về mô hình nuôi thủy sản tuần hoàn (RAS). Mô hình xử lí nước nuôi rồi tuần hoàn trở lại hệ thống, hướng đến sử dụng hiệu quả nguồn nước, kiểm soát điều kiện nuôi và hạn chế nước thải. Việc áp dụng cần căn cứ đối tượng nuôi, quy mô đầu tư và khả năng vận hành.
Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi có quy trình kĩ thuật, nhân lực theo dõi và giải pháp xử lí phù hợp. Trao đổi giữa nhà khoa học, cơ quan quản lí, doanh nghiệp và người nuôi giúp đánh giá tính khả thi, chi phí, khả năng nhân rộng. Kết hợp dữ liệu với kĩ thuật tại ao nuôi sẽ hỗ trợ kiểm soát đầu vào, môi trường và chất lượng sản phẩm.
Từ quy mô gần 100.000 ha nuôi trồng đến thử nghiệm bản đồ số, quan trắc thông minh, Cần Thơ đang hình thành nền tảng quản lí hiện đại. CĐS bổ sung căn cứ khoa học cho kinh nghiệm người nuôi, giúp quyết định kịp thời. Kết nối dữ liệu với công nghệ tuần hoàn, kiểm soát dịch bệnh và quản lí chất lượng sẽ góp phần giảm rủi ro, sử dụng tài nguyên hiệu quả, bảo vệ môi trường, nâng giá trị sản phẩm.
Nguồn: Thủy sản Cần Thơ xanh hóa nhờ chuyển đổi số quản trị vùng nuôi